Budżet domowy: jak go zaplanować i podzielić wydatki

Co to jest budżet domowy i z czego się składa?

Budżet domowy to plan dochodów i wydatków całego gospodarstwa na miesiąc albo rok, sporządzony zanim pieniądze zostaną wydane. Różni się od budżetu osobistego tym, że obejmuje dochody wszystkich domowników i wspólne rachunki, a nie tylko pensję jednej osoby.

Najprostszy budżet składa się z pięciu części:

• dochody netto, czyli suma wpływów wszystkich członków gospodarstwa domowego
• wydatki stałe, na przykład czynsz, media, raty, ubezpieczenia, przedszkole
• wydatki zmienne, na przykład jedzenie, rozrywka, ubrania
• wydatki nieregularne i roczne, na przykład OC, prezenty świąteczne, wakacje
• oszczędności i rezerwa na nieprzewidziane wydatki

Jak zaplanować budżet domowy krok po kroku?

Plan składa się z pięciu kroków. Trzy pierwsze robi się raz, dwa ostatnie powtarza się co miesiąc: przed początkiem miesiąca i po jego końcu.

1. Spisz dochody netto całego gospodarstwa

Zsumuj wpływy wszystkich domowników: pensje, umowy zlecenia, świadczenia i wynajem. Liczą się kwoty netto, czyli to, co faktycznie trafia na konto. Jak wyliczyć je z pensji z umowy, pokazujemy w tekście o tym, jak przeliczyć wynagrodzenie brutto na netto.

Premię i zwrot podatku zapisz osobno, jako dochody niepewne, bo planowane zarobki bywają niższe od realnych. Do planu wpisuj tylko dochody pewne.

2. Sprawdź, na co poszły pieniądze w ostatnim miesiącu

Weź wyciąg z konta i paragony z jednego miesiąca. Realne wydatki ustala się z paragonów i przelewów, a nie z pamięci. Każdą pozycję przypisz do wydatków stałych albo zmiennych, także drobne zakupy, bo te najtrudniej kontrolować.

3. Dopisz wydatki roczne i nieregularne

Spisz płatności z całego roku: OC, przegląd auta, święta, wakacje, wyprawkę szkolną. Zapisz je w rozpisce rocznej, a każdą kwotę podziel przez 12. Przy ubezpieczeniu za 1200 zł rocznie na plan miesięczny przypada 100 zł.

4. Rozdziel pieniądze, zanim zaczniesz je wydawać

Od pewnych dochodów odejmij wydatki stałe i 1/12 wydatków rocznych. Resztę rozdziel na kategorie: jedzenie, transport, przyjemności, oszczędności. Stała usługa, na przykład sprzątanie domu raz w tygodniu, trafia do wydatków stałych, bo co miesiąc kosztuje podobnie.

Okres budżetu zaczyna się w dniu wpływu wypłaty, nie pierwszego dnia miesiąca. Gdy pensja przychodzi 10., plan biegnie od 10. do 9. następnego miesiąca.

5. Zapisuj wydatki i rozlicz miesiąc

Zapisuj wydatki codziennie albo raz w tygodniu. Ważniejsza od częstotliwości jest regularność. Na koniec okresu porównaj plan z wykonaniem i popraw kwoty kategorii na kolejny miesiąc.

Na start wolę mniej kategorii, których da się trzymać przez pełne trzy miesiące.

Jak podzielić budżet domowy według zasady 50/30/20?

Zasada 50/30/20 dzieli dochód netto na 50% potrzeb, 30% przyjemności i 20% oszczędności albo szybszej spłaty długów.

Zasada pochodzi z książki „All Your Worth: The Ultimate Lifetime Money Plan” z 2005 r., autorstwa Elizabeth Warren i Amelii Warren Tyagi. Według ING autorki oparły ją na 20 latach badań nad finansami gospodarstw domowych w USA.

Przykład dla gospodarstwa z dochodem 7000 zł netto miesięcznie:

Część	Procent	Kwota	Co obejmuje
Potrzeby	50%	3500 zł	czynsz, media, raty, jedzenie, dojazdy
Przyjemności	30%	2100 zł	jedzenie na mieście, subskrypcje, wyjazdy, ubrania poza koniecznymi
Oszczędności i długi	20%	1400 zł	rezerwa, cele, nadpłata zobowiązań

Wydatki stałe i 1/12 rocznych mieszczą się w części „Potrzeby”. Po odjęciu ich od dochodu zostaje kwota na przyjemności i oszczędności.

Gdy same stałe opłaty, na przykład czynsz najmu i rata, zjadają ponad połowę dochodu, proporcje trzeba przesunąć, najłatwiej kosztem przyjemności. Zasada jest punktem odniesienia, nie normą.

Która metoda, gdy 50/30/20 nie pasuje?

Metodę wybiera się po tym, co psuje plan.

Metoda	Na czym polega	Dla kogo
50/30/20	dzieli dochód netto na trzy części procentowo	dla zaczynających
Metoda kopertowa	każda kategoria dostaje stałą kwotę, tradycyjnie w gotówce w osobnej kopercie	dla tych, którym uciekają drobne zakupy
Budżet zerowy	każda złotówka dochodu trafia do kategorii, aż różnica między dochodem a planem wynosi zero	dla tych, którzy chcą kontrolować całość

Koperty ograniczają wydatki fizycznym limitem: gdy koperta jest pusta, kategoria się kończy. Budżet zerowy wyrównuje plan z dochodem do zera, więc nic nie zostaje „na później” bez nazwy. Jeśli pieniądze rozchodzą się na drobne zakupy spożywcze, lepiej sprawdzają się stałe limity kategorii niż procenty.

Dlaczego budżet rozjeżdża się po kilku tygodniach?

Najczęściej przez wydatki, których nie było w planie, a nie przez złą metodę. Żeby ogarnąć budżet domowy, sprawdź, który z błędów dotyczy ciebie:

• Plan oparty na premii, która nie przyszła, kończy się dziurą już w połowie miesiąca.
• W marcu przychodzi OC, a bez odkładania 1/12 rocznych płatności zjada ono budżet jednego miesiąca.
• Dwadzieścia kategorii oznacza, że po tygodniu przestajesz je zapisywać.
• Brak rezerwy, czyli poduszki finansowej na kilka miesięcy wydatków stałych, sprawia, że każda awaria sięga po pieniądze z innych kategorii.
• Plan bez porównania z wykonaniem powtarza te same błędy miesiąc po miesiącu.

Jak dopasować budżet do swojej sytuacji?

Co, gdy dochody są nieregularne?

Licz plan od najniższego miesiąca z ostatniego półrocza, a nadwyżki z lepszych miesięcy odkładaj do rezerwy. Przy działalności gospodarczej składki ZUS i zaliczki na podatek są wydatkiem stałym. Finanse firmy warto oddzielić od domowych, a przy rozliczeniach pomoże biuro rachunkowe w Rzeszowie.

Jak zaplanować większy wydatek z wyprzedzeniem?

Podziel kwotę celu przez liczbę miesięcy do terminu i wpisz wynik jako osobną kategorię oszczędności. Przy 18 000 zł do uzbierania w 18 miesięcy to 1000 zł miesięcznie. Koszty takiego celu jak remont opisuje tekst o remoncie starego domu.

Co zrobić, gdy wydatki są większe niż dochody?

Zacznij od wydatków zmiennych i subskrypcji, dopiero potem sięgaj po stałe, takie jak taryfy i transport. Dla mieszkańców Rzeszowa bilet okresowy to konkretna pozycja wydatków stałych, a przed jej ograniczeniem warto sprawdzić ulgi w komunikacji miejskiej.

Przy zaległościach w spłatach skorzystaj z bezpłatnej pomocy, na przykład poradnictwa w urzędzie. Tekst opisuje sposób planowania, a przy zadłużeniu lub decyzjach kredytowych pomoc specjalisty jest bezpieczniejsza niż samodzielne decyzje.

Zeszyt, tabela czy Excel?

Każde z tych narzędzi działa, jeśli prowadzisz je regularnie. Zeszyt daje kontrolę przy każdym wpisie, a arkusz liczy sumy sam i pozwala ułożyć kategorie w tabelę. Jak ułożyć kolumny i formuły, opisujemy w tekście o tym, jak zrobić budżet domowy w Excelu. Część bankowości internetowej pozwala przypisywać kategorie transakcjom, więc przy takim koncie ręczne spisywanie bywa zbędne.